Бел омыртқасының дискі шығыңқысы

Бел омыртқа дискінің шығыңқысы — ортопедияның ең көп тараған ауруларының бірі; бел омыртқа дискінің дегенерация негізінде фиброз сақинасы жарылып, пульпа ядросы артқа қарай шығып, арттағы жүйке тамырын қысып немесе тітіркендіріп, бел ауруын және аяққа таралатын ауру, ұюды тудырады. Бел 4/5 және бел 5/күйе 1 сегменттері ең қозғалмалы, күш көп түсетін жер болғандықтан, диск шығыңқысының жиі кездесетін орны. Ауру көбінесе орта жастағы және жастарда кездеседі, ұзақ отырып жұмыс істейтін, еңкейіп ауыр көтеретіндер — қаупі жоғары топ.

Диск дегенерациясы — аурудың түбірлік себебі. Жас ұлғайып, ұзақ уақыт тозған сайын дисктегі су мөлшері төмендеп, серпімділігі кемиді, фиброз сақинада біртіндеп жарықшақтар пайда болады. Оның үстіне кенет еңкейіп ауыр көтеру, белді бұрау, құлап кету секілді қимылдар не ұзақ қайталанатын еңкею, отыру, көлік дірілі секілді созылмалы тозу фиброз сақинасының жарылып, пульпа ядросының шығыңқысына әкелуі мүмкін.

Оған қоса семіздік, жүктілік, тұқым қуалау, суық тию де себеп. Шығып кеткен пульпа ядросы жүйке тамырын механикалық қысып, сол жерде қабыну реакциясын тудырып, жүйке тамырының қызып ісінуіне әкеліп, бірқатар симптомдар береді. Тән белгісі — бел ауруы аяққа таралуымен бірге жүреді.

Бел ауруы көбінесе төменгі белде немесе бел-күйе аймағында, еңбек етіп немесе көп отырғаннан кейін күшейіп, тыныққанда басылады. Ауру өскен сайын ауру седалище жүйкесі бойымен шұқшыққа, жамбаштың артына, сирақтың сыртына, аяққа тарайды, «ток соққандай» немесе «пышақтан өткізгендей» күшті болады; жөтел, түшкіру, дәрет шығару кезінде айқын күшейеді. Науқаста аяқтың ұюы, әлсіздігі, жүру қиындауы болуы мүмкін.

Шыққан пульпа ядросы құймыр жүйкесін қатты қысқанда, отырғыш оймақтың ұюы, дәрет-зәр функциясының бұзылуы байқалады — бұл шұғыл ота жасау қажет екендігін білдіретін жедел белгі. Диагноз мұқият анамнез, физикалық тексеру және бейнелеу зерттеулеріне сүйенеді. Дәрігер түзу аяқ көтеру сынағы, аяқ күші мен сезімін тексеріп жүйке қысылуын алдын ала бағалайды; бел КТ, магнитті-резонансты томография (МРТ) диск шығыңқысының орнын, өлшемін, жүйке тамыры қысылуын анық көрсетеді, МРТ жұмсақ тіндерді жақсы бейнелейді.

Рентген негізінде сынық, туберкулез, ісік секілді басқа ауруларды алып тастауға қолданылады. Бел дискі шығыңқысының басым көпшілігі консервативті еммен жазылады. Жедел кезеңде төсекте жатып (қатты төсек жақсы), белге түсетін күшті азайтады; дәрі ретінде стероидты емес қабынуға қарсы дәрілер (ауру басатын), жүйке қоректендіретін, бұлшықет босайтын дәрілер; физиотерапия — тарту, физиопроцедура, массаж, ине тешу симптомды жеңілдетеді; оңалту жаттығулары (кішкентай қарлығаш, бес нүкте тірелу) бел-жауырын бұлшықетін нығайтып, омыртқаны тұрақтандырады.

Жүйелі консервативті емнен кейін 3-6 ай ішінде симптом айтарлықтай жеңілдемеген, не күш біртіндеп төмендеп, дәрет-зәр функциясы бұзылған ауыр жағдайларда, хирургиялық ем қарастырылады — соның ішінде минималды инвазивті эндоскопиялық методикалар, жарақаты кіші, тез жазылады. Профилактика мен оңалту күнделікті ұсақ бөлшектерге байланысты. Ұзақ отыру мен еңкейіп ауыр көтеруден аулақ болып, ауыр көтергенде тізені бүгіп отырып, түз белмен көтерген жөн; белді суықтан сақтап, бұлшықетті нығайтып, салмақты бақылап, белге түсетін күшті азайтады.

Жедел өршуден кейін демалыс пен еңбекті дұрыс үйлестіріп, біртіндеп жүктемені арттырып, қайталанудан сақтанған жөн.