Темір тапшылық анемиясы

Темір тапшылық анемиясы — анемияның ең көп түрі: ағзадағы темір қоры жеткіліксіз гемоглобин синтезіне әсер етіп, эритроцит түзілуі азайған анемиялар тобы. Темір — гемоглобиннің маңызды шикізаты; түзілу-сіңіру қажеттілікті қанағаттандырмаса не жоғалту көп болса, қор біртіндеп таусылып, гемоглобин азайып, оттегі тасымалдау төмендеп, тіндер оттегінсіз қалып симптомдар береді. Кез келген жаста, сәби, жасөспірім, босанған жас әйел, жүкті, қарттар — көп тараған топ.

Себеп «кірістен шығыс көп»: бірі — темір аз түсу, ұзақ вегетариан, таңдап ішу, диета, тамақ үйлесімі нашар; сәбиге жем дұрыс қосылмауы; екісі — сіңіру бұзылысы, асқазан резекциясы, созылмалы диарея, Крон ауруы, ұзақ қышқыл басатын дәрі он екі елі ішекте сіңіруді бұзады; үшесі — көп жоғалту, ең жиі созылмалы қан кету: босанған жас әйелдерде етеккір көптігі, ас қорыту жолы (асқазан-он елі жарасы, геморрой, тоқ-тік ішек ісігі, ұзақ аспирин), анкилостомидоз. Жас ересек еркек не менопаузадан кейінгі әйелде темір тапшылық анемиясы шықса, ас қорыту жолы жасырын қан кетуін, ішек ісігін іздеу керек. Баяу басталады, ертесі симптомсыз; күшейгенде: әлсіздік, тез шаршау, бас айналу, бас ауру, зейін шашырауы, есте сақтау төмендеуі; беті бозарып, ерін-тырнақ төсеніштері бозғылт; қимылдан жүрек қағып ентігу; ауырсынулары — пайдасыз тамаққа әуестікті (балшық, мұз), қасық тәрізді тырнақ (жұқарып ойысу), шаш құрғап түсу, глоссит, аңқауыт.

Балаларда өсу-ақыл артта қалуы; жүктіде түсік, ерте босану, босанғаннан кейінгі депрессия қаупі. Диагноз жалпы қан мен темір алмасуына: микроцитарлы-гипохромды анемия (орташа көлем төмен, гемоглобин төмен), сарысу темірі төмен, ферритин төмен, жалпы темір байланыстыру қабілеті жоғары, трансферрин сатурациясы төмен. Ферритин — қорды көрсететін ең сезімді көрсеткіш.

Растағаннан кейін себебін тауып, қажет болса гастроскопия-колоноскопия. Ем темір беру + себепті жою: ауызша темір — сульфат темір, фумарат, сукцинат; С витамині сіңіруді арттырады, тамақтан кейін ішіп асқазанды аз тітіркендіреді; әдетте 2 аптадан кейін гемоглобин көтеріледі, бірақ қорды толтыру үшін нормаға жеткеннен кейін де 3-6 ай жалғастыру керек. Ауызша төзбесе не сіңіру нашарласа көктамыр іші темір.

Қан кету себебін тауып жою — әйтпесе қайталанады. Тамақ: темірге бай (қызыл ет, ішек-қарын, жануар қаны, сары уыз, қара саңырауқұлақ, шпинат) және С витаминіне бай көк-жеміс; шай-кофе таннині сіңіруді бөгейді, темір тамағымен қатар ішпеу. Профилактика: рационалды аралас тамақ, сәбиге темірлі жем уақытында, жүкті-бала емізетінге қажетіне қарай темір, етеккірі көптер уақытында емделеді.

Тұрақты тексеру — кілті. Дұрыс темір беріп себебін жойса толық жазылады.