Перифериялық невропатия

Перифериялық невропатия — орталықтан тыс жүйке талшықтарын зақымдайтын ауру, көп себеппен туындап, аяқ-қол ұшының симметриялы ұюын, ауруын, шаншуын, күйдіргісін, әлсіздігін, сезім аномалиясын береді. Перифериялық жүйке сезім, қимыл, вегетативті болып бөлінеді, жеке не қосарлана зақымданы мүмкін. Жүйке жүйесінің ең көп ауруы, ішінде диабеттік перифериялық невропатия ең жиі; оған қоса дәрілік, алкогольдік, тамақ тапшылық, аутоиммунды, тұқым қуалайтын.

Себептері көп: метаболикалық (диабет, гипотиреоз, уремия); тамақтық (B1, B6, B12 тапшылығы, алкогольдік дистрофия); дәрілік (химиотерапия — паклитаксел, винкристин; кей антибиотик, туберкулезге қарсы); уытты (ауыр металл, еріткіш); аутоиммунды (Гийен-Барре, созылмалы қабынулы демиелинизациялы полиневропатия, васкулитті); инфекциялық (герпес зостер, HIV); тұқым қуалайтын (Шарко-Мари-Тут); паранеопластикалық; қысым (карпальды туннель, локтевой туннель). Әр себеп аксон дегенерациясы немесе демиелинизация арқылы талшықты зақымдайды. Клиника зақымдалған талшық түріне байланысты: сезім — ең жиі, аяқ-қол ұшы (қол, аяқ) симметриялы ұю, ине шаншу, құрт жорғалағандай, күйдіргі-суық, шұлық-қолғап таралуы; гипералгезия (жеңіл тию ауыртады) не гипестезия (жарақатты сезінбеу); қимыл — ұш әлсіздік (табан салбырап, қол ұсақ қимыл шалақтығы), бұлшықет атрофиясы; вегетативті — ортостатикалық гипотензия, терлеу бұзылысы, тахикардия, ас қорыту, несеп, эрекция бұзылысы.

Диабеттік невропатия диабеттік аяқты береді (сезімсіздік + қан аздығы, кіші жара ойыққа, гангренаға өтіп, мүгедектіктің себебі). Ауру — көп невропатияда ең қыспайтын симптом, күйдіргі-ток тәрізді, түнде күшейеді, ұйқы-өмірді бұзады. Диагноз орны мен себепті анықтау: нейрофизиология (электромиография, өткізу жылдамдығы) — негізгі, аксондық не демиелинизация түрін айырады; қант, гликозилденген гемоглобин, қалқанша без, витамин, бауыр-бүйрек, сарысу ақуызы, өз антиденелері; қажет болса жүйке биопсия-ген.

Тарихты (дәрі, ішімдік, кәсіп, отбасы) мұқият сұрау. Ем себеп + симптом: себеп — түбірлік: диабет қантты қатаң бақылап прогрессті кідіртеді; гипотиреозға тироксин; витамин тапшылығына сәйкес витамин; зиянды дәріні тоқтату; алкогольді қою; аутоиммундыға глюкокортикоид, иммуноглобулин, плазмаферез. Симптом — жүйке ауруын басқару: габапентин, прегабалин (бірінші қатар), трициклдік антидепрессант (амитриптин), дулоксетин (SNRI, ауру басады), кіші дозадан жеке түзету; сыртқы лидокаин пластырь, капсаицин крем.

Оңалту, физиотерапия, сезімсіз аяқ-қолды қорғау (кең аяқ киім, күйдіруден сақтанып, табанды күнде қарап, диабеттік аяқ асқынуынан сақтану). Мекобаламин, B тобы витамині көмекші. Себепті алдын алып ерте араласу — басты: диабеттік қантты қатаң бақылап тұрақты скрининг; ұзақ көп ішімдіктен қашу; дұрыс дәрі; теңгерімді тамақ.

Ұю-шаншу ерте симптом болса уақытында барып себепті тауып дұрыс емдесе, көбі бақыланып прогрессі кідіртіледі.