pyruvate kinase deficiency (pyruvate kinase deficiency, PK deficiency)

pyruvate kinase (pyruvate kinase၊ PK) deficiency သည် ဖြစ်ပွားမှု နှုန်း G-6-PD deficiency ပြီးမှ ဒုတိမြောက်ရှိသော red blood cell enzyme disease တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။

အဖြစ်များသော လက္ခဏာများ

bilirubin မြင့်ခြင်း; urobilinogen တိုးခြင်း; hemolytic anemia

ရောဂါဖြစ်ပွားရခြင်း

(၁) ဖြစ်ရခြင်း- ၁. biochemical variant- PK သည် molecular weight ၆၀ kD ရှိပြီး အပြည့်အဝ တူညီ သို့မဟုတ် အခြေခံ တူညီသော subunit ဖြင့် ဖွဲ့စည်းသော tetramer ဖြစ်သည်။ mammal tissue တွင် isoenzyme ၄ မျိုး ရှိသည်- L၊ R၊ M1 နှင့် M2။ R-type isoenzyme (R-PK) သည် mature red blood cell တွင်သာ တည်ရှိသည်။ R-PK ကို polyacrylamide gel electrophoresis ပြုလုပ်ပြီးနောက် အစိတ်အပိုင်း ၂ မျိုး ခွဲသည်- R1-PK သည် homologous tetramer (L2L2) ဖြစ်ပြီး R1-PK သည် အဓိက primitive red blood cell နှင့် reticulocyte တွင် တည်ရှိကာ R2-PK သည် အဓိက mature red blood cell တွင် တည်ရှိသည်။ L-type PK သည် အသည်း တွင် တည်ရှိပြီး R-PK နှင့် အလွန် ဆင်တူသော်လည်း အပြည့်အဝ မတူညီပေ။ M1 type သည် ကြွက်သား၊ နှလုံးနှင့် ဦးနှောက် တွင် တည်ရှိသည်။ M2-PK သည် white blood cell နှင့် platelet တွင် တည်ရှိပြီး immature cell တွင်လည်း M2-PK ရှိသည်။ PK deficiency လူနာ အချို့ ၏ red blood cell တွင် M2-PK တည်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရပြီ။ PK mutation ၏ heterogeneity သည် PK deficiency phenotype ကျယ်ပြန့်သော variability ကို ရှင်းပြနိုင်သည်။ classical PK deficiency သည် enzyme activity လျော့ခြင်း အပြင် အခြား enzyme ဝိသေသ အားလုံး ပုံမှန် ဖြစ်သည်။ ရှေးဦးစွာ ဖွဲ့စည်းပုံ ပုံမှန် enzyme ထုတ်လုပ်မှု နည်းခြင်းသာ ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း နောက်ထပ် သုတေသန catalytic activity သာ သက်ရောက်သော enzyme molecular structure change ရှိကြောင်း သက်သေပြသည်။ သိသာစွာ PK mutation အများစု structural abnormal protein တွဲရှိပြီး ယင်း protein သည် electrophoresis speed၊ residual activity၊ substrate affinity၊ kinetics ဝိသေသ၊ thermal stability၊ nucleotide specificity၊ ATP inhibition၊ allosteric activation သို့မဟုတ် optimal pH စသည်တွင် မတူညီကြသည်။ ၂. မျိုးရိုးလိုက်ပုံ- PK deficiency သည် autosomal recessive မျိုးရိုးလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် autosomal dominant မျိုးရိုးလိုက်သော မိသားစု အစီရင်ခံချက် ရံဖန်ရံခါ ရှိသည်။ ယေဘူယျ အားဖြင့် homozygote သို့မဟုတ် compound heterozygote တွင်သာ hemolytic disease ဖြစ်နိုင်သည်။ heterozygote လူနာ သည် red blood cell အတွင်း glucose intermediate product ပြောင်းလဲမှု ရှိသော်လည်း anemia ပြသချက် မရှိပေ။ PK deficiency heterozygote detect rate ၀.၂၄%~၂.၂၀% ဖြစ်သည်။ PK deficiency လူနာ အများစု compound heterozygote ဖြစ်ပြီး စစ်မှန်သော homozygote အလွန် နည်းသည်။ ၃. molecular biology- M2-type PK gene သည် 15q22-qter တွင် တည်ရှိပြီး L-type နှင့် R-type PK gene သည် 1q21 တွင် တည်ရှိသည်။ L နှင့် R-type သည် iso-regulation ဖြစ်ပြီး tissue-specific promoter ၂ ခု သုံးသော တူညီသော gene မှ transcribe encode ပြုသော L-type နှင့် R-type သည် ရှေးဦး exon ၂ ခု တွင်သာ ကွာသည်; M1 နှင့် M2 သည်လည်း တူညီသော gene မှ encode ပြုပြီး splicing မတူညီမှု ကြောင့် PK ကို translation ပြုသော mRNA ၂ မျိုး ဖြစ်သည်။ မကြာသေးမီ Kanno စသည်တို့ human R-type PK gene cDNA clone လုပ်ပြီး ၂၀၆၀ bp ဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ amino acid ၅၇၄ ခုပါသော protein encode သည်။ PK deficiency သည် PK gene point mutation ကြောင့် ဖြစ်ပြီး ယခုတိုင် mutation ၁၃၀ မျိုး အထက် တွေ့ရှိပြီ။ အဓိက missense mutation ဖြစ်ပြီး လူနာ အနည်းငယ်သာ deletion သို့မဟုတ် insertion ပြသသည်။ (၂) ဖြစ်ပွားမှု ယန္တရား- PK deficiency လူနာ ၏ တိတိကျကျ hemolysis ယန္တရား ယခုတိုင် မသိရှိသေးပေ။ PK deficiency ဖြစ်ချိန်တွင် ATP generate လျော့သည်။ ATP deficiency သည် PK deficiency ကြောင့် hemolysis ဖြစ်ရခြင်း အဓိက အချက် ဖြစ်သည်။ ATP deficiency ဖြစ်ချိန်တွင် red blood cell အတွင်း K+ နှင့် water ဆုံးရှုံးမှု ဖြစ်ပြီး red blood cell သည် echinocyte အဖြစ် ယှွေးလာသည်။ ယင်း cell သည် deformability ကျဆင်းပြီး spleen တွင် ခိုဝင်ပြီး ပျက်စီးကာ hemolytic anemia ဖြစ်စေသည်။ PK deficiency red blood cell adenosine diphosphate (ADP) နှင့် oxidized coenzyme I (NAD+) synthesize ပျက်စီးသည်။ ADP နှင့် NAD+ သည် PK deficiency ကြောင့် ဖြစ်သော glucose metabolism ပမာဏ လျော့ခြင်း ကို ပိုဆိုးစေကာ PK deficiency လူနာ hemolysis ပိုဆိုးစေသည်။ ထို့အပြင် PK deficiency red blood cell တွင် 2,3-diphosphoglycerate (2,3-DPG) စုပုံပြီး 2,3-DPG သည် hexokinase inhibitor ဖြစ်သဖြင့် ယင်းသည်လည်း PK deficiency ကြောင့် ဖြစ်သော glucose metabolism ပမာဏ လျော့ခြင်း ပိုဆိုးစေသည်။ ATP generate ပမာဏ ထပ်မံ လျော့ကာ PK deficiency လူနာ hemolysis ပိုဆိုးစေသည်။

ကုသနည်း

ဆေးဝါးကုသမှု၊ အထောက်အကူပြု ကုသမှု၊ ခွဲစိတ်ကုသမှု

ကြိုတင်ကာကွယ်နည်း

မျိုးရိုးလိုက်ရောဂါ တိုင်ပင်ခြင်း ကောင်းမွန်စွာ လုပ်ဆောင်ရမည်; pathogenic gene carrier စစ်ဆေးရမည်; မွေးဖွားမှု ပြဿနာ အပေါ် ဆေးပညာ ညွှန်ကြားချက် ပေးရမည်။

သွားရောက်ကုသရမည့်ဌာန

သွေးအထူးကု ဌာနသို့ သွားရောက်ပြသရန် အကြံပြုအပ်ပါသည်။ မသွားရောက်မီ ဤပလက်ဖောင်းမှတစ်ဆင့် ကြိုတင် ဆေးခန်းချိန်းယူကာ အထူးကုဆရာဝန်ကြီးနှင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါသည်။

နွေးထွေးသော သတိပေးချက် - အထက်ပါအချက်အလက်များသည် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အသိပညာပေးခြင်းအတွက်သာဖြစ်ပြီး အထူးကုဆရာဝန်ကြီးများ၏ ပညာရှင်ရောဂါရှာဖွေမှုကို အစားမထိုးနိုင်ပါ။ သက်ဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ ရှိပါက ချက်ချင်းပင် တရားဝင်ဆေးရုံတွင် ပြသ ကုသမှုခံယူပါ။