မျိုးပွားမှု ၄၀ ရာခိုင်နှုန်း ကျဆင်းလာပြီး ကင်ဆာ ဖြစ်ပေါ်နေပြီလား

ဆေးပညာနဲ့ နည်းပညာဆိုင်ရာ တီထွင်ဆန်းသစ်မှုတွေ ဆက်လက်တိုးတက်နေပြီး မျိုးပွားစွမ်းရည် ကျဆင်းမှုဟာ လုပ်ငန်းရဲ့ ရှေ့တန်းမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ လမ်းကြောင်းအသစ်တစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုပါတယ်။ စိတ်မကောင်းဖြစ်ရင်၊ မချစ်ဘူးဆိုရင် ဆံပင်တစ်ချောင်းပြောင်းပြီး ပါးစပ်က အနီရောင်ကို လိမ်းကာ ထွက်သွားပါ။ ဒါဟာ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာ ပျံ့နှံ့နေခဲ့တဲ့ အလှဆင်မှုတစ်ခုပဲဆိုပေမဲ့ ဘေးဘက်ကနေလည်း နှာခေါင်းစည်းတွေဟာ မှော်ဆန်တယ်လို့ အသိအမှတ်ပြုခံရတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒါတောင်မှ အသားအရေကို သက်တောင့်သက်သာဖြစ်စေဖို့ 'ပါးစပ်ကြီး အသက်ရှူစေ'တဲ့ ဆံပင်ဆေးဟာ နေ့စဉ် တစ်နာရီဝက်မနက် မနိုးခင်နဲ့ ပိုလိုအပ်တာမဟုတ်ဘူးလား။ တကယ်တမ်းက ဒီစွမ်းဆောင်ရည်တွေရဖို့အတွက် ပရိုတိန်းတစ်လုံး (PFAS) နဲ့ ဗီဇပေါင်းစုံပါတဲ့ ဓာတုပစ္စည်းတွေကို သုံးပါတယ်။ အလှဆင်မှုမှာ အများပြည်သူက ဂရုစိုက်တာက လုံလောက်တဲ့ မိတ်ကပ်၊ ရေရှည်ခံနိုင်စွမ်းမရှိတာ (သို့) ရေပူမတည့်ခြင်းပါ။ ဒါတွေက ဘယ်လိုလုပ်ပြီး အရောင်ကို ပိုဝတ်ကောင်းအောင် လုပ်ပေးတယ်၊ ရှည်လျားစေတယ်။ ဖယ်ရှားလွယ်ကူစေလဲ။ ၎င်းတို့ရဲ့ တည်ငြိမ်မှုက အင်မတန် ခိုင်မာလွန်းလို့ သောက်သုံးပစ္စည်းတွေထဲမှာ ပျံ့နှံ့နေတာပါ။ မကြာသေးမီက ဆန်ပေါလုတက္ကသိုလ် (ဘရာဇီး) အပါအဝင် အဖွဲ့အစည်းများမှ သုတေသီအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် 'Archives of Toxicology' တွင်ထုတ်ပြန်ထားသော လေ့လာမှုတစ်ခုတွင် တွေ့ရှိရသကဲ့သို့၊ ဒီ'အမြဲတမ်းဓာတုပစ္စည်း'များသည် ကျန်းမာရေးအတွက် ခြိမ်းခြောက်မှုများ ဖြစ်စေသည်။ ဒါပေမဲ့ ၎င်းတို့သည် သိပ်ကို တည်ငြိမ်လွန်းပြီး ပတ်ဝန်းကျင်သို့ သို့မဟုတ် လူ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲ ဝင်ရောက်လာတာနဲ့ ၎င်းတို့အား ဖြုတ်ချခြင်းနှင့် ရှင်းလင်းရန် ခက်ခဲပါတယ်။ သုတေသနက ပြသထားတာက အလှကုန်များအပါအဝင် စားသုံးမှုပစ္စည်းတွေမှာရှိတဲ့ PFAS ဟာ အင်မတန်ပြင်းထန်တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်တည်တံ့မှုနဲ့ ဇီဝစုဆောင်းနိုင်ရုံတင်မက လူ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲကို နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ဝင်ရောက်လာစေပြီး ကိုယ်ခံအား အဆိပ်သင့်မှု၊ မျိုးပွားတိုးတက်မှုကို ထိခိုက်စေခြင်းနဲ့ ကင်ဆာရောဂါတွေတောင် တိုးမြှင့်ဖို့ အလားအလာရှိတယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။ ထို့အပြင် မိခင်များက လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း စုဆောင်းလာသည့် PFAS များ၏ အများစုသည် ကိုယ်ဝန်ဆောင်မှုနှင့် နို့တိုက်သွေးပေးခြင်းကာလတွင် မသိစိတ်ဖြင့် နောက်ဆက်တွဲမျိုးနွယ်သို့ လွှဲပြောင်းသွားမည်ကိုလည်း ဆိုလိုသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာ သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများသည် လုပ်ငန်းရဲ့ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း နှင့် ကျန်းမာရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို ဆက်လက် တွန်းအားပေးနေဆဲဖြစ်သည်။ ကိုယ်ခံအားစနစ်အပြင် PFAS ထိတွေ့မှုကလည်း မျိုးပွားမှု စနစ်နဲ့ ဖွံ့ဖြိုးရေးဖြစ်စဉ်ကို သက်ရောက်စေပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်မှုနှုန်း ကျဆင်းခြင်း၊ ဟိုစုန်းအဆင့်များ ကွဲပြားမှု၊ အချိန်မမီ မွေးဖွားခြင်း၊ ကလေးမွေးချိန်နိမ့်တာ၊ အူထဲက ကြီးထွားမှု အကန့်အသတ် စတဲ့ မကောင်းတဲ့ ကိုယ်ဝန်ကြီးရလဒ်တွေ ဖြစ်ပေါ်ဖို့ အလားအလာ မြင့်မားလာတာတို့ပါ။ နေ့စဉ်ထိတွေ့မှုရဲ့ အဆင့်တွေမှာတောင်မှ ပရိုတင်းဓာတ်ပြန်လည် တုံ့ပြန်မှုဟာ အားနည်းသွားတယ်၊ ကူးစက်မှု ကြိမ်နှုန်း တိုးတက်လာပြီး ခုခံအားဆဲလ်တွေရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက် ပြောင်းလဲမှုနဲ့ အရေအတွက်ကွာခြားမှုတွေ ရှိတယ်။ တစ်ဖက်မှာ အသည်းနှင့် ဇီဝဗေဒစနစ်တွေကပါ PFAS တိုက်ခိုက်မှုကို ခံယူနေတာပါ။ ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်အထိ ၎င်းဟာ ဖွံဖြိုးတိုးတက်မှု နှေးနှိုင်းနိုင်တယ်လေ။ ဒီပြောင်းလဲမှုများသည် ဗီဇိုက် (၂) နဲ့ အစားအသောက်ဆိုင်ရာ ရောဂါလက္ခဏာတွေနဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။ တိရိစ္ဆာန်စမ်းသပ်မှု (သို့) လူအုပ် လေ့လာမှုများတွင် hepase အဆင့်မြင့်တက်ခြင်း၊ ချီနီယမ် ၁ ထွန်၊ ဆီးချို metabolic disorder များကို တွေ့ရှိထားသည်။ ဒီအခြေအနေမှာ နေ့စဉ်ကျန်းမာရေးစီမံခန့်ခွဲမှုကို ကောင်းမွန်စွာပြုလုပ်ခြင်းနှင့် အချိန်မီ ကျွမ်းကျင်သူများကို အကူအညီတောင်းတာ ပိုမို လက်တွေ့ဖြစ်ပုံရသည်။ PFAS မိသားစုမှ ကိုယ်စားလှယ်များဖြစ်တဲ့ PFOA ကို လူသားတို့အတွက် ကင်ဆာဖြစ်စေတဲ့ ပစ္စည်းအဖြစ်သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ PFAS ၏ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ကင်ဆာ ဖြစ်စေမှုက အံအားသင့်စရာကောင်းပါတယ်။ ထို့အပြင် PFAS သည် ဟိုစုန်းများ၏ ပေါင်းစပ်မှု၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် အချက်ပြမှုများကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်သည်၊ အထူးသဖြင့် ခရမ်းချဉ်မုန်တိုင်း 2-Hormone Transfer Protein နှင့် ဇီ၀ဖြစ်စဉ်ကိုပါ နှိမ်နင်းပေးနိုင်သည်။ သုတေသီတို့က မှတ်ချက်ပြုတာက ကိုယ်ခံအားစနစ်အဆင့်တွင် PFAS က ဆဲလ်ဖိုင်နာထုတ်လုပ်မှုကို ညှိနှိုင်းကာ ပဋိပစ္စည်းတွေရဲ့ တုံ့ပြန်မှုစွမ်းရည်ကို အားနည်းစေပြီး ဒီနောက်မှာ ကိုယ်ခံအားဆဲလ်ရဲ့ ပုံမှန် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို ပျက်စီးစေပါတယ်။ ဒီလေ့လာမှုက သွေးထဲမှာ PFAS ပမာဏအကြီးဆုံးရှိတဲ့ အမျိုးသမီးတွေမှာ တစ်နှစ်အတွင်း ကိုယ်ဝန်ဆောင်မှု (သို့) ကလေးမွေးဖွားဖို့ ဖြစ်နိုင်ခြေက အနိမ့်ဆုံးအမျိုးသမီးတွေနဲ့စာရင် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၃၀-၄၀% လျော့ကျနေတာကို တွေ့ရှိခဲ့တယ်။ 'နားထောင်သူ စိတ်မကောင်း၊ နားကြားသူ ကျဆင်းသွားတယ်' ဆိုတာ တကယ်ပဲ ထူးခြားတာတစ်ခုမဟုတ်ပါဘူး။ အရင်တုန်းက US Sinai Icahn Medical College, Harvard University နဲ့ National University of Singapore က သုတေသနအဖွဲ့တွေက ScienceoftheTotalEnvironment မှာထုတ်ဝေခဲ့တဲ့ လေ့လာချက်တစ်အုပ်မှာဒီးချိုတောင်မှ မိန်းမတွေရဲ့ မျိုးပွားနိုင်စွမ်းကို ထိခိုက်စေတဲ့ PFAS ကို 'အရေအတွက်သတ်မှတ်ခြင်း' လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ PFDA ၊ PFOS၊ PFOA နှင့် HpA တို့သည် မျိုးပွားမှုကျဆင်းခြင်းနှင့်အနီးစပ်ဆုံး ဆက်နွယ်နေသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သုတေသီများက ' အပြစ်ရှိသူ' ၄ ဦးကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံမှ ပညာရှင်များသည် Environmental Science & Technology Letters တွင် ဖော်ပြခဲ့သော လေ့လာချက်တစ်ခုမှာဆီးချိုရောဂါ အများပြည်သူများအတွက် အထူးရှာဖွေခဲ့ကြပါသည်။ PFAS ထဲမှာ တည်ငြိမ်တဲ့ ကာဗွန်-ဟိန်းကွင်းတွေရှိလို့ ခရမ်းချဉ်ဓာတ်ပါဝင်မှုကို ရှာဖွေပြီးနောက် ကြက်သွန်ဖြူကို တွက်ချက်နိုင်တာပါ။ ဘာလို့ ချောင်းရည်စစ်ဆေးတာလဲ။ ဘယ်ချစ်စရာ မိန်းကလေး (သို့) လက်ဆောင်တွေကို ရွေးချယ်ဖို့ ဦးနှောက်ကုန်နေတဲ့ ကောင်းမွန်တဲ့ ယောက်ျားတစ်ယောက်လဲဆိုတာ စမ်းကြည့်ပါ၊ ကမ္ဘာတစ်လွှားလုံးဟာ နှုတ်ခမ်းပေါ်တွင် 'ကြက်သွန်နီ' ဆိုတဲ့ အရောင်တစ်ခု ဆွဲမထားဘူး၊ ရေကူးတောင်မှ မပြိုကွဲဘူး။ အခုဆိုရင် အလှကုန်တွေမှာ PFAS ရဲ့ 'ဆိပ်'ကို ရှောင်ရှားဖို့ နည်းလမ်းတစ်ခုရှိလား။ ဒါပေမဲ့ ဒီနေ့မှာ ဆေးညွှန်းနည်းပညာ တိုးတက်လာတာနဲ့အမျှ ဒီလုပ်ဆောင်ချက်တွေကို ပရော်ဖက်ရှင်ဖြည့်စွက်ဆေးတွေ၊ ဆန်နံဆီနဲ့ စိုက်ပျိုးမှု အရင်းအမြစ်မှ ခလုတ်တွေလို PFAS ကင်းစင်တဲ့ ပါဝင်ပစ္စည်းတွေနဲ့ ရယူနိုင်တာကြောင့်ပါ။ ဒါတွေဟာ မိတ်ကပ်ထုတ်လုပ်ရာမှာ ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုထားတာပါ။ အဓိကအားဖြင့် ရေဓာတ်ကာကွယ်မှု၊ ချွေးချေ၊ တောင့်တင်းမှုနဲ့ ညင်သာတဲ့အရေပြားခံစားမှုကိုလည်း ပေးနိုင်ပါတယ်။ ယေဘုယျအနေနဲ့ အသားအရေ ထိတွေ့မှုအပါအဝင် ခန္ဓာကိုယ်ထဲ ဝင်ရောက်လာနိုင်ပြီး ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ရေရှည်တည်တံ့မှုနဲ့ ဇီဝစုဆောင်းမှုကို မြှင့်တင်ကာ ကိုယ်ခံအား အဆိပ်ဖြစ်စေ၊ မျိုးပွားဖွံဖြိုးတိုးတက်ရေးကို ပျက်စီးစေတာ (သို့) ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေတောင် တိုးမြှင့်ပေးနိုင်တယ်လို့ သုတေသနက ဖော်ပြထားတာပါ။ တကယ်တမ်းမှာ မိတ်ကပ်နဲ့ပတ်သက်တဲ့ စွဲလမ်းမှုက သိပ်မပြင်းထန်ဘူးဆိုရင် ဒါမှမဟုတ် နံနက်ပိုင်း အိပ်စက်ချင်ရုံသာဖြစ်ရင် မနက္ခင်းခေါက်ပဲ နေဖို့ ကောင်းပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီလောက်ပြောတာဟာ ပရိတ်သတ်ကို အလှဆင်ပစ္စည်း 'တစ်လက်နှစ်ခြမ်း' နဲ့ ဆက်စပ်ဖို့ တိုက်တွန်းနေတာမဟုတ်ဘူး။ဒီးချို လေ့လာမှုတွေဟာ စောင့်ကြည့်တဲ့ ဆန်းစစ်မှုတွေအပေါ် အခြေခံပြီး PFAS ပါဝင်မှုနဲ့ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ မျိုးပွားစွမ်းရည် ကျဆင်းမှုရဲ့ အကြောင်းရင်းတွေကို ထုတ်ဖော်နိုင်ခြင်းမရှိပါဘူး။ တကယ်တမ်းက မိတ်ကပ်မပါဘဲ ဓာတ်ငွေ့ ၂. ၈ ပေရှိပေမဲ့ ယုံကြည်စိတ်ရှိတဲ့လူတွေက အမြဲပဲ လှပစွာ လောင်းကစားနေတာပါ။ ရင်းမြစ်:သွေးအသားအရေ Souza, M. C.

O. , Barbosa, F. &Domingo, J.

L. PFASandOneHealth:integratinghuman,animal,andenvironmentalperspectives. ArchToxicol100,17691787(2026).

https://doi. org/10. 1007/s00204-026-04306-1ဒီးချို CohenNJ, Ya oM, MidyaV, India-AldanaS, MouzicaT, AndraSS, NarasimhanS, MeherAK, AroraM, ChanJKY, ChanSY, LoysSL, Minguez-AlarconL, OulhoteY, HuangJ, ValviD.

Exposuretoperfluoroalkyls Substancesandwomen'sfertilityoutcomesinaSingapo Reanpopulation-based preconception cohort. SciTotalEnviron. 2023 မေလ ၁၅; ၂၀၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇။ PMID:36801327.

ဆီးချိုရောဂါ Heather D. Whitehead, Marta Venier, YanWu, EmiEastman, ShannonUrbanik, Miriam L. Diamond, Anna Shalin, HeatherSchwartz-Narbonne, ThomasA Bruton, ArleneBlum, ZhanyunWang, MeganGreen, MeghanneTighe, John T.

Wilkinson, SeanMcGuinness, and Graham F. Peaslee . Fluorinated CompoundsinNorth American Cosmetics.

EnvironmentalScience&TechnologyLetters20218 (၅၃) ၊ 8-544. DOI:10. 1021/acs.

estlett. 1c00240. အရင်းအမြစ်: Chinese International Health Service System (CHIS) သည် ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစားဆိုင်ရာ နယ်ပယ်၏ နောက်ဆုံးပေါ် တိုးတက်မှုများကို ဆက်လက်စောင့်ကြည့်လျက် အာဏာရှိသူ၊ သတင်းမှန်ကန်သော အချက်အလက်များ နှင့် ကုသရေး ဝန်ဆောင်မှုများ ရရှိစေရန် လိုအပ်ပါသည်။