သွေးတိုးရောဂါ

သွေးတိုးရောဂါသည် ခန္ဓာကိုယ် အလှည့်ကျ သွေးလွှတ်ကြော သွေးပေါင်ချိန် စဉ်ဆက်မပြတ် မြင့်မားနေခြင်းကို အဓိက လက္ခဏာအဖြစ် ရှိသော နာတာရှည်ရောဂါဖြစ်ပြီး၊ ကျွန်ုပ်တို့နိုင်ငံတွင် အဖြစ်အများဆုံး နာတာရှည်ရောဂါများထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ပုံမှန် လူကြီးများ တည်ငြိမ်အေးဆိမ့်နေချိန်တွင် အမြင့်ဆုံးသွေးပေါင်ချိန်သည် များသောအားဖြင့် 140mmHg အောက်၊ အနိမ့်ဆုံးသွေးပေါင်ချိန်သည် 90mmHg အောက် ဖြစ်သည်။ တစ်နေ့နှင့် တစ်နေ့ မတူဘဲ အကြိမ်များစွာ တိုင်းတာသောအခါ သွေးပေါင်ချိန်သည် ဤအဆင့်ထက် ကျော်လွန်နေပြီး၊ စိတ်လှုပ်ရှားခြင်း၊ ပြင်းထန်သော လေ့ကျင့်ခန်း စသည့် ယာယီ အကြောင်းအရင်းများကို ဖယ်ရှားပြီးနောက်လည်း မြင့်နေပါက သွေးတိုးရောဂါအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ လူနာအများစုမှာ ရောဂါအစောပိုင်းတွင် မည်သည့် မသမှုမျှ မရှိကြဘဲ၊ မကြာခဏ ကျန်းမာရေး စစ်ဆေးစမ်းသပ်ချိန် သို့မဟုတ် မတော်တဆ တိုင်းတာမှုတွင်မှ တွေ့ရှိရသောကြောင့် "တိတ်ဆိတ်စွာ သတ်ဖြတ်သူ" ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။ သွေးတိုးရောဂါ ဖြစ်ပွားမှုသည် အကြောင်းအရင်း အမျိုးမျိုးနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ မျိုးရိုးဗီဇ အကြောင်းအရင်းသည် အရေးပါသော နေရာမှ ပါဝင်ပြီး၊ မိဘတစ်ဦးဦး သို့မဟုတ် နှစ်ဦးစလုံး သွေးတိုးရောဂါ ရှိသူများတွင် သားသမီးများ ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေမှာ သိသာစွာ မြင့်တက်သည်။ နောက်ပိုင်း အကြောင်းအရင်းများမှာလည်း လျှော့မတွက်နိုင်ဘဲ၊ ကြာရှည်စွာ ဆင့်ရနံ့ များသော အစားအသောက်၊ ကိုယ်အလေးချိန် ပိုများခြင်းနှင့် အဝလွန်ခြင်း၊ လေ့ကျင့်ခန်း မလုပ်ခြင်း၊ ကြာရှည်စွာ စိတ်ရောက်ရှိပြီး ဖိအားများခြင်း၊ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း၊ အရက်အလွန်အကျွံ သောက်ခြင်း၊ အိပ်ရေးမဝခြင်း စသည်တို့က သွေးပေါင်ချိန်ကို မြင့်တက်စေသည်။ ထို့အပြင် အသက်ကြီးလာခြင်းကြောင့် သွေးကြောများ တွယ်တာမှု ကျဆင်းခြင်းသည် မူလတန်း သွေးတိုးရောဂါအတွက် အရေးပါသော အကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူနာအနည်းငယ်မှာ ကျောက်ကပ်ရောဂါ၊ အတွင်းဆိုင်းရောဂါ၊ ဆေးဝါး စသည့်တို့ကြောင့် သွေးပေါင်ချိန် မြင့်လာပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ဒုတိယတန်း သွေးတိုးရောဂါဟု ခေါ်သည်။ ဤလူနာများမှာ များသောအားဖြင့် ငယ်ရွယ်ပြီး သွေးပေါင်ချိန်ကို ထိန်းချုပ်ရန် ပို၍ ခက်ခဲတတ်သည်။ သွေးတိုးရောဂါသည် စတင်ပေါ်ပေါက်ပုံ တိတ်ဆိတ်ပြီး အစောပိုင်းတွင် သီးသန့် လက္ခဏာများ မရှိလေ့ရှိသည်။ လူနာအချို့တွင် ခေါင်းမူးခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ လည်ပင်း တောင့်တင်းခြင်း၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း စသည့် လက္ခဏာများ တွေ့ရတတ်သော်လည်း များသောအားဖြင့် အနားယူပြီးလျှင် သက်သာသွားတတ်သည်။ ရောဂါကြာလာသည်နှင့်အမျှ စဉ်ဆက်မပြတ် မြင့်နေသော သွေးပေါင်ချိန်သည် သွေးကြောများနှင့် အင်္ဂါများကို ထိခိုက်စေသည်- နှလုံးဘက်တွင် ဘယ်ဘက်နှလုံးခန်း ထူထပ်ခြင်း၊ သွေးကြောကျဉ်း နှလုံးရောဂါမှသည် နှလုံးချို့ယွင်းခြင်းအထိ ဖြစ်စေနိုင်သည်; ဦးနှောက်ဘက်တွင် ဦးနှောက်သွေးယိုခြင်း၊ ဦးနှောက်သွေးကြောပိတ်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်; ကျောက်ကပ် ကြာရှည် ဖိအားများပါက ကျောက်ကပ် သွေးညှောက်လုံးမာခြင်း၊ ကျောက်ကပ် လုပ်ဆောင်ချက် ကျဆင်းခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေသည်; မျက်လုံးအတွင်း နဲတီးနား သွေးကြောများလည်း ရောဂါဖြစ်ပေါ်ပြီး အမြင်အာရုံကို ထိခိုက်စေသည်။ ထို့ကြောင့် သွေးတိုးရောဂါ၏ အန္တရာယ်သည် သွေးပေါင်ချိန် ဂဏန်းကိုယ်တိုင်မဟုတ်ဘဲ၊ နှလုံး၊ ဦးနှောက်၊ ကျောက်ကပ် စသည့် ပစ်မှတ်အင်္ဂါများကို ကြာရှည်စွာ ထိခိုက်စေခြင်းတွင် တည်သည်။ သွေးတိုးရောဂါ ရောဂါသတ်မှတ်ခြင်းသည် ရှုပ်ထွေးခြင်း မရှိဘဲ၊ စံကျစွာ တိုင်းတာခြင်းသည် အဓိကဖြစ်သည်။ လူနာသည် ငြိမ်ငြိမ်သက်သက် ၅ မိနစ် အနားယူပြီးမှ တိုင်းတာသင့်ပြီး၊ တစ်နေ့နှင့် တစ်နေ့ မတူဘဲ ၃ ကြိမ်မြောက် သွေးပေါင်ချိန်များ စံအထိ ရောက်ပါက ရောဂါရှိကြောင်း သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ရောဂါရှိကြောင်း သတ်မှတ်ပြီးနောက် ဆရာဝန်သည် လူနာ၏ နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ အန္တရာယ်ကို အကဲဖြတ်ပြီး၊ လိုအပ်ပါက နှလုံးမှန်စမ်းသပ်ချက် (ECG)၊ နှလုံး အာထရာဆောင်း၊ ကျောက်ကပ် လုပ်ဆောင်ချက်၊ ဆီးစစ်ဆေးမှု၊ မျက်လုံးစစ်ဆေးမှု စသည်တို့ကို စီစဉ်ပေးပြီး၊ ပစ်မှတ်အင်္ဂါများ ထိခိုက်ခြင်း ရှိ/မရှိကို သိရှိစေကာ ဒုတိယတန်း သွေးတိုးရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေကိုလည်း ရှာဖွေသည်။ သွေးတိုးရောဂါ ကုသမှုသည် "ကြာရှည်ခြင်း၊ ငြိမ်ငြိမ်သက်သက်၊ လူတစ်ဦးချင်းစီ အလိုက်" ဟူသော အချက်ကို အလေးထားသည်။ နေထိုင်မှုပုံစံ ပြောင်းလဲခြင်းသည် အခြေခံဖြစ်ပြီး၊ ဆိုဒီယမ် ဆား စားသုံးမှု ကန့်သတ်ခြင်း (နေ့စဉ် ဆား ၆ ဂရမ်ထက် မပိုစေရ)၊ အစားအသောက် မျှတအောင်စားခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန် ထိန်းခြင်း၊ ပုံမှန် လေ့ကျင့်ခန်း လုပ်ခြင်း၊ ဆေးလိပ်ဖြတ်ပြီး အရက်ကန့်သတ်ခြင်း၊ အိပ်ရေးဝအောင်နှင့် စိတ်တည်ငြိမ်အောင် နေထိုင်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ဤအခြေခံပေါ်တွင် လူနာအများစုသည် သွေးတိုးကျဆေး သောက်ရန် လိုအပ်သည်။ အသုံးများသော သွေးတိုးကျဆေးများမှာ ကယ်လ်ဆီယမ် လမ်းကြောင်း ပိတ်ဆို့ဆေး၊ အန်ဂျီယိုတင်းဆင်-ပြောင်းအင်ဇိုင်း တားဆီးဆေး (ACEI)၊ အန်ဂျီယိုတင်းဆင် receptor တားနှောင့်ဆေး (ARB)၊ ဆီးဆေး၊ β receptor တားဆီးဆေး စသည်တို့ ဖြစ်ပြီး၊ ဆရာဝန်သည် လူနာ၏ အသက်၊ တွဲဖက်ရောဂါ၊ ခံနိုင်ရည်အပေါ်မူတည်၍ သင့်လျော်သော ဆေးကို ရွေးချယ်ပေးသည်။ အလေးအနက် ပြောရမည်မှာ သွေးတိုးကျ ကုသမှုကို ကြာရှည်စွာ ဆက်လက် လုပ်ဆောင်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ သွေးပေါင်ချိန် ပုံမှန်ဖြစ်သွားသည်ဟု ကိုယ်တိုင် ဆေးဖြတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဆေးပမာဏ လျှော့ချခြင်း မလုပ်ရ၊ မတည်ငြိမ်ပါက သွေးပေါင်ချိန် အတက်အကျက သွေးကြောကို ထိခိုက်မှု ပိုများစေသည်။ သွေးတိုးရောဂါကို လုံးလုံး ပျောက်အောင် မကုသနိုင်သော်လည်း စံကျစွာ စီမံခန့်ခွဲခြင်းဖြင့် ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်သည်။ ဆေးသောက်ခြင်း၊ သွေးပေါင်ချိန် ပုံမှန် တိုင်းတာခြင်း၊ ကျန်းမာသော နေထိုင်မှုပုံစံကို ထိန်းထားခြင်းတို့ ပြုလုပ်ပါက လူနာ၏ သက်တမ်းနှင့် လူနေမှု အရည်အသွေးသည် သာမန်လူများနှင့် ခြားနားမှု အနည်းငယ်သာ ရှိမည်။ နေ့စဉ် နံနက် ညနေ ကိုယ်တိုင် သွေးပေါင်ချိန် တိုင်းတာပြီး မှတ်တမ်းတင်လေ့ရှိစေကာ၊ ပုံမှန် ဆေးရုံသို့ လာရောက် ပြန်လည်စစ်ဆေးပြီး ဆရာဝန်က သွေးပေါင်ချိန် အဆင့်အလိုက် အစီအစဉ်ကို ချိန်ညှိစေသင့်သည်။ ပြင်းထန်သော ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ ပျို့အန်ခြင်း၊ အမြင် မှုန်ဝါးခြင်း၊ ရင်ဘတ်နာကျင်ခြင်း၊ ခြေလက် အားနည်းခြင်း စသည့် သတိပေး လက္ခဏာများ တွေ့ပါက သွေးတိုး အရေးပေါ် အခြေအနေဟု ယူဆ၍ ချက်ချင်း ဆေးကုသမှု ခံယူသင့်သည်။