ဆီးကျိတ်ကြီးခြင်း (benign prostatic hyperplasia)

ညင်သာသော ဆီးကျိတ်ကြီးခြင်းသည် သက်ကြီး အမျိုးသားများတွင် အဖြစ်များဆုံး ဆီးစနစ် ရောဂါများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ ဆီးကျိတ် တစ်ရှူးတွင် ညင်သာသော ကြီးထွားမှု ပေါ်ပြီး အရွယ်အစား ကြီးလာကာ ဆီးလမ်းကြောင်းကို ဖိပြီး ဆီးသွားရ ခက်ခဲခြင်း၊ ဆီးချင်စိတ် များခြင်း၊ ဆီးအာရှ စသည့် အောက်ပိုင်း ဆီးလမ်းကြောင်း လက္ခဏာ အစီအရီကို ဖြစ်စေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဆီးကျိတ်သည် အမျိုးသားအတွက်သာ ရှိသော အင်္ဂါဖြစ်ပြီး ဆီးအိတ်အောက်၌ တည်ကာ ဆီးလမ်းကြောင်းကို ပတ်ထားသည်။ သက်ကြီး အမျိုးသား အားလုံးနီးပါး သီးသန့်အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ဆီးကျိတ်ကြီးခြင်း ရှိလာပြီး၊ အသက် ၄၀ နောက်ပိုင်း ဖြစ်ပွားနှုန်း တဖြည်းဖြည်း မြင့်တက်ကာ၊ အသက် ၆၀ ကျော် အမျိုးသား ထက်ဝက်ကျော်တွင် ကြီးထွားမှု ပြောင်းလဲမှု ရှိပြီး၊ အသက် ၈၀ ကျော်တွင် ပိုများသည်။ ဆီးကျိတ်ကြီးခြင်းသည် ညင်သာသော ဒဏ်ရာဖြစ်သော်လည်း လက္ခဏာ ပြင်းထန်ပါက အိပ်စက်ခြင်းနှင့် လူနေမှု အရည်အသွေးကို ထင်ရှားစွာ ထိခိုက်စေပြီး နောက်ဆက်တွဲ ရောဂါများကိုလည်း ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ဆီးကျိတ်ကြီးခြင်း တိကျသော အကြောင်းရင်း အပြည့်အစုံ မရှင်းလင်းသေးဘဲ၊ လက်ရှိတွင် အသက်ကြီးလာခြင်းနှင့် ဝှေးစေ့ လုပ်ဆောင်ချက် (အန်ဒရိုဂျင်) နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆသည်။ အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ dihydrotestosterone စသော အန်ဒရိုဂျင်များ ဆီးကျိတ် တစ်ရှူးကို စဉ်ဆက်မပြတ် နှိုးဆွပြီး ဆက်လက် ကြီးထွားစေသည်; မျိုးရိုးဗီဇ အကြောင်းရင်း၊ အဝလွန်ခြင်း၊ ဇီဝြဖစ်ပျက်မှု လက္ခဏာစု၊ လေ့ကျင့်ခန်း နည်းခြင်း စသည်တို့လည်း ရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆသည်။ ကြီးထွားမှုသည် အဓိကအားဖြင့် ဆီးကျိတ် အကူးအပြောင်း ကိတ် (transition zone) တွင် ဖြစ်ပြီး၊ ကြီးထွားသော တစ်ရှူးက ဆီးလမ်းကြောင်းကို အတွင်းသို့ ဖိကာ ဆီးလမ်း ပိတ်ဆို့ခြင်း ဖြစ်စေသည်; တစ်ချိန်တည်းတွင် ဆီးအိတ်သည် ခုခံအားကို ကျော်လွန်ရန် ကြာရှည် လျော်ကြေး ချုံ့ကာ ဆီးလွှတ်ကြွက်သား ထူထပ်ခြင်း၊ လုပ်ဆောင်ချိန် ထိခိုက်ခြင်း တို့ ဖြစ်စေသည်။ ဆီးကျိတ်ကြီးခြင်း ပုံမှန် လက္ခဏာများကို ပိတ်ဆို့သော လက္ခဏာနှင့် လှုံ့ဆော်သော လက္ခဏာ ဟူ၍ နှစ်မျိုး ခွဲသည်။ ပိတ်ဆို့သော လက္ခဏာများ- ဆီးသွားရန် စောင့်ဆိုင်းချိန် ကြာခြင်း၊ ဆီးကြော ပါးခြင်း၊ ပစ်လှမ်း အကွာတိုခြင်း၊ ဆီးသွားရ ခက်ခဲခြင်း၊ ဆီးသွားချိန် ကြားဖြတ် ရပ်ခြင်း၊ ဆီးသွားပြီးနောက် အစက်လိုက် ယိုစင်းခြင်း၊ ဆီးမပြည့်သလို ခံစားရခြင်း တို့ ဖြစ်သည်; လှုံ့ဆော်သော လက္ခဏာများ- ဆီးချင်စိတ် များခြင်း (အထူးသဖြင့် ညအချိန် ဆီးချင်စိတ် များခြင်း)၊ ဆီးအာရှ၊ ဆီး မထိန်းနိုင်ခြင်း တို့ ဖြစ်သည်။ အစောပိုင်း လက္ခဏာ ပေါ့ပါးပြီး မကြာခဏ ပေါ့တ်လွယ်သည်; ကြီးထွားမှု ပိုဆိုးလာသည်နှင့်အမျှ ညအချိန် ဆီးချင်စိတ် များခြင်းက အိပ်စက်ခြင်းကို ဆိုးဆိုးရွားရွား ထိခိုက်ပြီး ဆီးအိတ် ကျန်ဆီး ပမာဏ များလာသည်။ ကြာရှည် ပိတ်ဆို့ခြင်းသည် ဆီးအိတ်ကျောက်၊ ထပ်တလဲလဲ ဆီးလမ်းကြောင်း ကူးစက်ခြင်း၊ ဆီးထဲ သွေးပါခြင်း၊ ကျောက်ကပ် လုပ်ဆောင်ချိန် ထိခိုက်ခြင်း စသည်တို့ကို ဖြစ်စေနိုင်ပြီး၊ အရေးပေါ် ဆီးမထိန်းနိုင်ခြင်း (ရုတ်တရက် ဆီးလုံးဝ မသွားနိုင်ဘဲ အရေးပေါ် ဆီးပြွန် ထည့်ရခြင်း) အထိပင် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဆီးကျိတ်ကြီးခြင်း ရောဂါသတ်မှတ်ခြင်းသည် ရောဂါမှတ်တမ်း၊ စအိုမှတစ်ဆင့် လက်ဝင် စမ်းသပ်ခြင်းနှင့် အထောက်အကူ စစ်ဆေးမှုအပေါ် မူတည်သည်။ စအိုမှတစ်ဆင့် လက်ဝင် စမ်းသပ်ခြင်းက ဆီးကျိတ် အရွယ်၊ ထုထည်ကို တွေ့ပြီး ကြီးထွားမှု အတိုင်းအတာကို ကနဦး ဆုံးဖြတ်ကာ ဆီးကျိတ်ကင်ဆာကို ဖယ်ရှားသည် (ဆီးကျိတ်ကြီးပြီး တင်းမာသော အဖု တွေ့ပါက သတိပြုရမည်) ; prostate-specific antigen (PSA) စစ်ဆေးမှုက ဆီးကျိတ်ကင်ဆာ စမ်းသပ်ရန် ဖြစ်သည်; ဆီး စစ်ဆေးမှု၊ ကျန်ဆီး တိုင်းတာခြင်း၊ ဆီးစီးဆင်းနှုန်း စစ်ဆေးမှုက ဆီးသွား လုပ်ဆောင်ချိန်နှင့် ပိတ်ဆို့မှု ပြင်းထန်မှုကို အကဲဖြတ်သည်; ဆီးလမ်းကြောင်း အာထရာဆောင်းက ဆီးကျိတ် အရွယ်နှင့် ဆီးအိတ် ကျန်ဆီးကို တိုင်းတာနိုင်သည်။ လက္ခဏာ ပြင်းထန်မှုကို international prostate symptom score (IPSS) ဖြင့် မကြာခဏ အကဲဖြတ်သည်။ ဆီးကျိတ်ကြီးခြင်း ကုသမှုကို လက္ခဏာ ပေါ့ပါး/ပြင်းထန်နှင့် လူနေမှု ထိခိုက်မှုအလိုက် ဆုံးဖြတ်သည်။ ပေါ့ပါးပြီး လက္ခဏာ မထင်ရှားသူများ စောင့်ကြည့် အနေအထားထားနိုင်ပြီး နေထိုင်မှုပုံစံ ချိန်ညှိသည် (ညနေ ရေ သောက်နည်းခြင်း၊ ပူစပ် လှုံ့ဆော်မှု ရှောင်ခြင်း၊ ဆေးလိပ်ဖြတ် အရက်ကန့်သတ်ခြင်း၊ ထိုင်ချုပ် ဆီးချုပ်ခြင်း ရှောင်ခြင်း)။ လက္ခဏာ ထင်ရှားသူများ ဆေးဝါး ကုသနိုင်သည်- α receptor တားဆီးဆေး (tamsulosin စသည်) က ချောမွတ် ကြွက်သား ပြေလျော့စေပြီး ဆီးသွားမှုကို လျင်မြန်စွာ တိုးတက်စေသည်; 5α-reductase တားဆီးဆေး (finasteride စသည်) က ဆီးကျိတ် အရွယ်ကို လျှော့ချပြီး တိုးတက်မှု နှောင့်နှေးစေကာ၊ ၃-၆ လ သုံးမှ အကျိုးစပြုသဖြင့် ကြာရှည် သုံးရမည်; နှစ်မျိုးလုံး မကြာခဏ ပေါင်းသုံးသည်; M receptor တားနှောင့်ဆေးက ဆီးချင်စိတ်များခြင်း ဆီးအာရှကို သက်သာစေနိုင်သည်။ ဆေးကုသမှု မထိရောက်ခြင်း၊ ထပ်တလဲလဲ ဆီးမထိန်းနိုင်ခြင်း၊ ကျောက်/ကူးစက်ရောဂါ တွဲခြင်း သို့မဟုတ် ကျောက်ကပ် လုပ်ဆောင်ချိန် ထိခိုက်သူများ ခွဲစိတ်ကုသမှု စဉ်းစားနိုင်ပြီး၊ လက်ရှိ အဓိကမှာ transurethral resection of the prostate (TURP) သို့မဟုတ် လေဆာ ခွဲစိတ်မှု (holmium laser၊ green-light laser enucleation) ဖြစ်ပြီး ဒဏ်ရာငယ်ပြီး ပြန်ထူထောင်မှု မြန်ကာ ပိတ်ဆို့မှုကို ထိရောက်စွာ ဖြေလျှော့နိုင်သည်။ ဆီးကျိတ်ကြီးခြင်းကို ပြောင်းပြန် မလုပ်နိုင်သော်လည်း စံကျ ကုသမှုဖြင့် လက္ခဏာများ ကောင်းစွာ ထိန်းနိုင်ပြီး နောက်ဆက်တွဲ ရောဂါများ ကာကွယ်နိုင်သည်။ အသက် ၅၀ ကျော် အမျိုးသားများ ပုံမှန် ကျန်းမာရေး စစ်ဆေးမှု ခံယူပြီး ဆီးသွားမှု ပြောင်းလဲမှုကို ဂရုပြုသင့်သည်; ညအချိန် ဆီးချင်စိတ် များခြင်း၊ ဆီးသွားရ ခက်ခဲခြင်း စသည့် လက္ခဏာများ ပေါ်ပါက အမြန်ဆုံး ဆေးကုသမှု ခံယူပြီး ဆီးမထိန်းနိုင်ခြင်းအထိ မနှောင့်နှေးစေရ။ ပုံမှန် ကုသမှု ပုံမှန် ပြန်စစ်ခြင်းဖြင့် လူနာအများစု ဆီးသွား လုပ်ဆောင်ချိန်ကို ကြာရှည်စွာ တည်ငြိမ် ထိန်းနိုင်သည်; ဆီးကျိတ်ကြီးခြင်းကိုယ်တိုင် ဆီးကျိတ်ကင်ဆာ အန္တရာယ် မတိုးစေသော်လည်း ဆရာဝန် ညွှန်းချက်အတိုင်း PSA စမ်းသပ်မှု ဆက်လက် ပြုလုပ်သင့်သည်။