ဓါတ်မတည့် shock

ဓါတ်မတည့် shock ဆိုသည်မှာ ယေဘူယအားဖြင့် လူ့ခန္ဓာကိုယ်အတွက် အန္တရာယ်မရှိသော သီးသန့် ဓါတ်မတည့်မှု အရင်းအမြစ်တစ်ခုသည် ဓါတ်မတည့် ဗီဇရှိသော လူနာအပေါ် သက်ရောက်စေကာ အရှိန်အဟုန်ပြင်းစွာ peripheral စည်ပတ် မလုံလောက်ခြင်းကို အဓိကထားသော တစ်ကိုယ်လုံး အရှိန်ရ သဏ္ဍန်ပြောင်းလဲမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အရှိန်ရ အန္တိဂျင်-အန္တီဘော်ဒီ တုံ့ပြန်မှုအတွင်း ထုတ်လွှတ်သော histamine၊ serotonin နှင့် အခြား သွေးကြော လှုပ်ရှားနိုင်သော ဓာတ်များကြောင့် သွေးကြော ချဲ့/ကျုံ့ လုပ်ဆောင်ချက် ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ သွေးကြောနံရံ စိမ့်ဝင်နိုင်စွမ်း တိုးခြင်း၊ သွေးရည်ကြည် စိမ့်ထွက်ခြင်း၊ သွေးပမာဏ ရုတ်တရက် လျော့ခြင်း၊ တစ်သျှူး စည်ပတ်မှု မလုံလောက်ခြင်းတို့ကြောင့် shock ဖြစ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ တစ်ပြိုင်တည်း လည်ချောင်း ရေကြပ်ခြင်း၊ လေပြွန် ကြွက်တက်ခြင်း၊ အဆုတ် ရေကြပ်ခြင်း စသည်တို့လည်း မကြာခဏ ပါတတ်သည်။ အဓိက ပြသချက်မှာ အရေပြား ယားယံခြင်း၊ urticaria အဖု၊ အသက်ရှူကြပ်ခြင်း၊ ရင်ဘတ်ကြပ်ခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ ဗိုက်နာခြင်း၊ ပျို့အန်ခြင်း၊ အော့အန်ခြင်း၊ ခေါင်းမူးခြင်း၊ မျက်နှာဖြူဝါခြင်း တို့ ဖြစ်ပြီး ပြင်းထန်သူများ လျင်မြန်စွာ shock အခြေအနေသို့ ရောက်သည်။ အချိန်မီ ကယ်တင်ခြင်း မရှိပါက 5-10 မိနစ်အတွင်း သေဆုံးတတ်သည်။

အဖြစ်များသော လက္ခဏာများ

နှုတ်ခမ်း ဖြူဝါခြင်း; မူးမိုက် လဲကျခြင်း; သိစိတ် မှုန်ဝါးခြင်း; အဖု; သိစိတ် အခြေအနေ ပြဿနာ; ရင်တုန်ခြင်း; သွေးပေါင်နိမ့်ခြင်း

ဖြစ်ပွားရခြင်းအကြောင်းရင်း

ဟော်မုန်း (insulin, vasopressin)၊ အင်ဇိုင်း (chymotrypsin, penicillinase)၊ ဝတ်မှုန် ရည် (ragweed, သစ်ပင်, မြက်)၊ အစာ (ကြက်ဥအနှစ်, နို့, အခွံမာသီး, ပင်လယ်စာ, ချောကလက်)၊ anti-serum (anti-lymphocyte serum သို့မဟုတ် anti-lymphocyte gamma globulin)၊ အလုပ်အကိုင်အရ ထိတွေ့ရသော ပရိုတိန်း (ရော်ဘာ ပစ္စည်း)၊ ပျား အဆိပ် စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ ဥပမာ ပဋိဇီဝဆေး (penicillin, cephalosporin, amphotericin B, nitrofurantoin)၊ ဒေသဆိုင်ရာ မေ့ဆေး (procaine, lidocaine)၊ ဗီတာမင် (thiamine, folic acid)၊ ရောဂါရှာဖွေရေး ပစ္စည်း (iodine ပါ X-ray contrast, iodobromphthalein)၊ အလုပ်အကိုင်အရ ထိတွေ့ရသော ဓာတုဗေဒ ပစ္စည်း (ethylene oxide) စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ အလွန်များသော ဓါတ်မတည့် shock သည် ပုံမှန် type I သဏ္ဍန်ပြောင်းလဲမှု၏ တစ်ကိုယ်လုံး အင်္ဂါစုံ (အထူးသဖြင့် စည်ပတ်စနစ်) တွင် ပြသခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြင်ပမှ အန္တိဂျင် ပစ္စည်းများ (အချို့ဆေးများသည် incomplete antigen ဖြစ်သော်လည်း လူ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲ ရောက်ပြီးနောက် ပရိုတိန်းနှင့် ပေါင်းစည်းပြီး complete antigen ဖြစ်သည်) ခန္ဓာကိုယ်ထဲ ဝင်ရောက်ပြီး ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို လှုံ့ဆော်ကာ သက်ဆိုင်ရာ အန္တီဘော်ဒီ ထုတ်လုပ်စေသည်။ ယင်းတို့အနက် IgE ထုတ်လုပ်မှုမှာ ဗီဇ အလိုက် ကွဲပြားမှု များပြားသည်။ ဤ သီးသန့် IgE သည် ဆဲလ်နှင့် ပေါင်းစည်နိုင်စွမ်း ခိုင်မာပြီး အရေပြား၊ အသက်ရှူပြွန်၊ သွေးကြောနံရံ စသည်တို့၏ "ပစ်မှတ်ဆဲလ်" များနှင့် ပေါင်းစည်နိုင်သည်။ နောက်ပိုင်း တူညီသော အန္တိဂျင် သည် sensitize ဖြစ်ပြီးသူနှင့် ထပ်မံ ထိတွေ့ပါက ကျယ်ပြန့်စွာ type I သဏ္ဍန်ပြောင်းလဲမှုကို လှုံ့ဆော်နိုင်သည်။ ဖြစ်စဉ်အတွင်း ထုတ်လွှတ်သော histamine, platelet activating factor စသည်တို့သည် အင်္ဂါစုံ ဖောင်းပွခြင်း၊ စိမ့်ထွက်ခြင်း စသည့် လက်တွေ့ လက္ခဏာများ ဖြစ်စေသော တိုက်ရိုက် အကြောင်းရင်း ဖြစ်သည်။ သွေး၊ သွေးရည်ကြည် သို့မဟုတ် immunoglobulin သွင်းနေစဉ် အရှိန်ရ ဓါတ်မတည့် shock ကိုလည်း ရံဖန်ရံခါ တွေ့ရသည်။ ၎င်းတို့၏ အကြောင်းရင်း ၃ ခု ရှိသည်- ① သွေးပေးသူ၏ သီးသန့် IgE သည် သွေးယူသူ လက်ရှိ ကုသနေသော ဆေး (ဥပမာ penicillin G) နှင့် တုံ့ပြန်မှု ရှိခြင်း; ② selective IgA ချို့တဲ့သူများ IgA ပါ သွေးပစ္စည်း အကြိမ်ကြိမ် သွင်းပြီးနောက် anti-IgA IgG အမျိုး အန္တီဘော်ဒီ ထုတ်လုပ်နိုင်ပြီး IgA ပါ ပစ္စည်း ထပ်မံ သွင်းသောအခါ IgA-anti-IgA antibody immune complex ဖြစ်ကာ type III သဏ္ဍန်ပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဓါတ်မတည့် shock ဖြစ်နိုင်ခြင်း; ③ သွေးကြောကြော သွင်းရန် gamma globulin ပစ္စည်းတွင် မြင့်မားသော မော်လီကျူး အလေးချိန်ရှိသော gamma globulin polymer များ ပါဝင်ပြီး complement ကို ဖွင့်နိုင်ကာ C3a, C4a, C5a စသော anaphylatoxin များ ထုတ်လုပ်နိုင်ပြီး နောက်ပိုင်း mast cell ကို အသက်ဝင်စေကာ ဓါတ်မတည့် shock ဖြစ်စေခြင်း တို့ ဖြစ်သည်။ လူနာ အနည်းငယ်မှာ opium tincture, dextran, မြင့်မားသော ionization X-ray contrast သို့မဟုတ် ပဋိဇီဝဆေး (ဥပမာ polymyxin B) စသည့် ဆေးများ သုံးပြီးနောက် အဓိကအားဖြင့် mast cell degranulation ကြောင့် ဓါတ်မတည့် shock လက်တွေ့ လက္ခဏာများ ဖြစ်နိုင်သည်။ မကြာသေးမီက အန္တဂျင်နှင့် အန္တီဘော်ဒီ တုံ့ပြန်မှု မရှိသော၊ ဆိုလိုသည်မှာ non-immune mechanism ဖြင့် ဖြစ်သော ဓါတ်မတည့် shock လက္ခဏာများနှင့် သရုပ်များကို anaphylactoid reaction ဟု ခေါ်သည်။ ရောဂါဗေဒ ပြောင်းလဲမှု—ဤရောဂါကြောင့် ရုတ်တရက် သေဆုံးရခြင်း၏ အဓိက ရောဂါဗေဒ ပြသချက်များမှာ- အရှိန်ရ အဆုတ် သွေးကြောဖောင်းခြင်းနှင့် လေအိတ် အလွန်အမင်း ဖောင်းခြင်း၊ လည်ချောင်း ရေကြပ်ခြင်း၊ အတွင်းကိုယ်အင်္ဂါ သွေးကြောဖောင်းခြင်း၊ အဆုတ် အကြားတစ်ရှူး ရေကြပ်ခြင်းနှင့် သွေးယိုစိမ့်ခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ အဏုမြူ အောက် စစ်ဆေးရာတွင် လေလမ်းကြောင်း အမြှေးပိုင်းအောက် အလွန်အမင်း ရေကြပ်ခြင်း၊ သေးငယ်သော လေပြွန်အတွင်း လျှို့ဝှက် ပစ္စည်း တိုးခြင်း၊ လေပြွန်နှင့် အဆုတ် အကြားတစ်ရှူးတွင် သွေးကြော ဖောင်းပွခြင်းနှင့်အတူ eosinocyte စိမ့်ဝင်ခြင်း တွေ့ရသည်။ သေဆုံးမှု မှု 80% ခန့်တွင် နှလုံးကြွက်သား ၏ အစက်အပြောက် သေဆုံးခြင်း သို့မဟုတ် ဒဏ်ရာ ပါရှိသည်။ သရက်ရွက်၊ အသည်း နှင့် အူလမ်းကြောင်း ကြားရှိ သွေးကြောများလည်း သွေးကြောဖောင်းခြင်းနှင့်အတူ eosinocyte စိမ့်ဝင်ခြင်း များပြားသည်။ မှုအနည်းငယ်တွင် အစာအိမ် အူလမ်းကြောင်း သွေးယိုစိမ့်ခြင်း စသည်တို့လည်း ရှိနိုင်သည်။

ကုသမှုနည်းလမ်းများ

ဖြစ်ပွားချိန် ချက်ချင်း နေရာ၌ပင် ကယ်တင်ကုသခြင်း

ကြိုတင်ကာကွယ်နည်းများ

ကာကွယ်ရန် အခြေခံအကျဆုံး နည်းလမ်းမှာ ဤရောဂါကို ဖြစ်စေသော ဓါတ်မတည့်မှု အရင်းအမြစ်ကို ရှင်းလင်းစွာ သိရှိပြီး ထိရောက်စွာ ရှောင်ရှားရန် ဖြစ်သည်။ သို့သော် လက်တွေ့တွင် သီးသန့် ဓါတ်မတည့်မှု အရင်းအမြစ်ကို အတည်ပြုရန် ခဲယဉ်းပြီး လူနာ အများအပြားသည် immune mechanism ကြောင့် မဖြစ်သော anaphylactoid reaction ဖြစ်နေသဖြင့် အောက်ပါ အချက်များကို ဂရုပြုရမည်။ 1. ဆေး မသုံးမီ ဓါတ်မတည့်မှု ရာဇဝင်ကို အသေးစိတ် မေးမြန်းပြီး အပြုသဘော ရှိသော လူနာများကို ရောဂါမှတ်တမ်း ပထမစာမျက်နှာတွင် မျက်မြင်ထင်ရှားစွာ အသေးစိတ် မှတ်သားထားရမည်။ 2. မလိုအပ်ဘဲ ဆေးသုံးစွဲခြင်း အနည်းဆုံးဖြစ်အောင်၊ နှုတ်တိုက် ပစ္စည်းကို တတ်နိုင်သမျှ ရွေးချယ်သုံးစွဲရမည်။ 3. ဓါတ်မတည့် ဗီဇရှိသော လူနာများ အကြောဆေး သွင်းပြီးနောက် 15～20 မိနစ် ကြာ စောင့်ကြည့်ရမည်။ ဤရောဂါကို ဖြစ်စေနိုင်သော ဆေး (ဥပမာ iodine contrast) ကို မသုံးမီ antihistamine သို့မဟုတ် prednisone 20～30mg ကို အရင် သုံးသင့်သည်။ 4. အရေပြား အတွင်း စမ်းသပ်ခြင်း သို့မဟုတ် အရေပြား ထိုးစစ် စမ်းသပ်ခြင်းကို ရှေးဦးစွာ ပြုလုပ်ပြီး အပြုသဘော ဖြစ်သော ဆေးကို တတ်နိုင်သမျှ မသုံးရပေ။ အသုံးပြုရန် အမှန်တကယ် လိုအပ်ပါက "desensitization test" သို့မဟုတ် "hyposensitization test" ကို စမ်းသပ်နိုင်သည်။ နည်းမှာ antihistamine စသည့် ဆေးများ ကာကွယ်မှုအောက်တွင် လူနာအား အလွန်သေးငယ်သော ဆေးပမာဏမှ စတင်၍ desensitization ဆေးပမာဏကို တဖြည်းဖြည်း တိုးမြှင့်ပေးပြီး လူနာ ခံနိုင်ရည် ရရှိသည်အထိ ပြုလုပ်ရမည်။ desensitization လုပ်ငန်းစဉ်တွင် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်းများ အနီးကပ် စောင့်ကြည့်ရမည်။ ရေပျော် adrenaline၊ အောက်ဆီဂျင်၊ လေပြွန် သွင်းပြွန်နှင့် သွေးကြောကြော သွင်းနိုင်သော corticosteroid စသည့် အရေးပေါ် ကယ်တင်ရေး ပစ္စည်း အားလုံးကိုလည်း အသင့်ထားရမည်။

ဆေးကုသမှုခံယူရမည့်ဌာန

အရေးပေါ် ဌာနသို့ သွားရောက်ကုသမှုခံယူရန် အကြံပြုပါသည်။ ဆေးကုသမှုမခံယူမီ ဤပလက်ဖောင်းမှတစ်ဆင့် ကြိုတင်ရက်ချိန်းယူပြီး အထူးကုဆရာဝန်နှင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါသည်။

နွေးထွေးသောအကြံပြုချက်။ အထက်ဖော်ပြပါ အချက်အလက်များသည် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အသိပညာပေးခြင်းအတွက်သာ ရည်ရွယ်ပြီး ကျွမ်းကျင်သော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာရောဂါရှာဖွေမှုကို အစားမထိုးနိုင်ပါ။ သက်ဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ ခံစားရပါက တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော ဆေးရုံတွင် အချိန်မီ ပြသကုသမှုခံယူပါ။